พิธีบำเพ็ญกุศลอุทิศถวาย พระบาทสมเด็จพระพุทธยอดฟ้าจุฬาโลกมหาราช รัชกาลที่ ๑

วันจันทร์ที่ ๑๓ มกราคม ๒๕๖๘ เวลา ๑๐.๐๐ น. ได้มีพิธีบำเพ็ญกุศลอุทิศถวาย พระบาทสมเด็จพระพุทธยอดฟ้าจุฬาโลกมหาราช รัชกาลที่ ๑ ในพระบรมราชูปถัมภ์  ณ พระอุโบสถวัดพระเชตุพนวิมลมังคลาราม เขตพระนคร กรุงเทพมหานคร โดยมี สมเด็จพระมหาธีราจารย์ เจ้าอาวาสวัดพระเชตุพน วิมลมังคลาราม เจ้าคณะใหญ่หนเหนือ เป็นประธานฝ่ายสงฆ์ และ นางยุพา ทวีวัฒนะกิจบวร ปลัดสำนักนายกรัฐมนตรี ร่วมเป็นประธานฝ่ายคฤหัสถ์

พิธีดังกล่าว เป็นส่วนหนึ่งในพิธีสืบพระชะตาหลวง เฉลิมพระเกียรติฯ เนื่องในโอกาสพระราชพิธีสมมงคล พระชนมายุ ๒๖,๔๖๙ วัน เท่าพระบาทสมเด็จพระพุทธยอดฟ้าจุฬาโลกมหาราช สมเด็จพระปฐมบรมกษัตริยาธิราช แห่งพระราชวงศ์จักรี วันที่ ๑๔ มกราคม พุทธศักราช ๒๕๖๘ โดยในส่วนของวัดพระเชตุพนวิมลมังคลาราม ร่วมกับ คณะสงฆ์หนเหนือ  ได้จัด “พิธีสืบพระชะตาหลวง” เพื่อถวายเป็นพระราชกุศลและถวายพระพรชัยมงคลแด่พระบาทสมเด็จ พระเจ้าอยู่หัว ณ วัดพระเชตุพนวิมลมังคลาราม ราชวรมหาวิหาร เขตพระนคร กรุงเทพมหานคร ระหว่างวันที่ ๑๓ ถึงวันที่ ๒๐ มกราคม พุทธศักราช ๒๕๖๘

โดยมีกิจกรรมหลัก ๕ อย่าง ดังนี้

1. พิธีฮอมบุญถวายเจ้าเหนือหัว โดยนิมนต์พระสงฆ์ จํานวน ๗๔ รูป สวดชัยมงคลคาถา ฮอมบุญถวายเจ้าเหนือหัวตามแบบล้านนาดั้งเดิมถวายเป็น พระราชกุศลแด่พระบาทสมเด็จพระเจ้าอยู่หัว โดยจัดทําซุ้มฮอมบุญถวายเจ้าเหนือหัว และเครื่องประกอบพิธี อย่างงดงามสมพระเกียรติยศ ณ พระอุโบสถวัดพระเชตุพนวิมลมังคลาราม และมีการโยงสายสิญจน์เป็นตาข่ายแก้วจากซุ้มฮอมบุญถวายเจ้าเหนือหัว ไปทั่วบริเวณปะรําพิธีหลัก และศาลารายทั้ง ๑๐ หลัง เพื่อให้ผู้เข้าร่วมพิธีได้รับ ฝ้ายมงคลคล้องศีรษะขณะประกอบพิธี

๒. พิธีแห่ไม้ค้ำโพธิ์ เป็นส่วนหนึ่งของพิธีฮอมบุญถวายเจ้าเหนือหัว ภายหลังจากถวายภัตตาหารแด่พระภิกษุสงฆ์ที่มาเจริญชัยมงคลคาถา และคณะฆราวาสรับประทานอาหารกลางวันแล้ว ในภาคบ่ายจะเป็นการถวายไม้ค้ำโพธิ์ โดยการนําไม้ค้ำโพธิ์ จํานวน ๗๓ ต้น เท่าพระชนมายุอันเป็นโบราณ ราชประเพณีที่เคยปฏิบัติมาแต่ครั้งรัชสมัย พระบาทสมเด็จพระพุทธยอดฟ้า จุฬาโลกมหาราช โดยแบ่งเป็นไม้แก่นซึ่งประกอบด้วยไม้มงคล ๙ ต้น และไม้ไผ่ อีก ๖๔ ต้น แห่ไปถวายยังพระอารามหลวง

วัดพระเชตุพนวิมลมังคลาราม ถือเป็นวัดประจํา พระบาทสมเด็จ พระพุทธยอดฟ้าจุฬาโลกมหาราช โดยไม้ค้ำโพธิ์ทั้ง ๗๓ ต้น จะได้รับการขัดล้าง ด้วยน้าขมิ้นส้มป่อย และประแป้งตลอดต้น จากนั้นนําผ้าขาวที่ทอชั่ว ๑ คืนมา ห่อหุ้ม ที่ปลายไม้มีสวยดอกหรือกรวยใส่ข้าวตอกดอกไม้ และเทียนเป็นการขอขมาไม้ นอกจากนั้น ยังมีหมอนน้อยติดไว้ที่ปลายเพื่อรองรับกิ่งโพธิ์อีกครั้ง รูปแบบของขบวนจะเป็นแบบดั้งเดิมที่มีอุบาสกอุบาสิกา เชิญเครื่องสักการบูชา พร้อมทั้งอัญเชิญเสลี่ยงพระสงฆ์ที่เข้าร่วมพิธีนําหน้า ติดตามด้วยขบวนแห่ ไม้ค้ำโพธิ์ทั้ง ๗๓ ต้น พร้อมทั้งช่างฟ้อน วงฉิ่งฉาบกรับโหม่งและวงสะล้อซอซึง ตามประเพณีขบวนจะเริ่มจากบริเวณสวนสราญรมย์ แห่ไปยังวัดพระเชตุพนวิมลมังคลาราม (ลานโพธิ์ลังกา) เมื่อถึงต้นโพธิ์ที่จะถวายไม้ค้ำ จะทําพิธีสมาทานศีล (นิมนต์พระสงฆ์ ๑๐ รูป) จากนั้นกล่าวคําอธิษฐานถวายไม้ค้ำโพธิ์ ทําการค้ำไม้ ที่ต้นโพธิ์ และกรวดน้ำถวายเป็นพระราชกุศลแด่พระบาทสมเด็จพระเจ้าอยู่หัว ถวายเครื่องสักการะตามแบบล้านนาโบราณ และฟ้อนบวงสรวงสมโภชเป็นอันเสร็จพิธี

๓. การสาธิตภูมิปัญญาในการจัดเตรียมเครื่องประกอบพิธีกรรม โดยจะนําพ่อครูแม่ครูผู้รู้พื้นฐานล้านนามาสาธิตการจัดเตรียมเครื่องสักการะ และเครื่องประกอบพิธีกรรมตลอดจนวิถีชีวิตในงานปอยต่าง ๆ เช่น การประกอบ อาหารพื้นเมืองเพื่อเลี้ยงดูผู้มาร่วมพิธี การละเล่น ฟ้อนรําต่าง ๆ เพื่อให้ผู้มาร่วม งานรู้สึกเพลิดเพลินไม่เบื่อหน่ายหรือเหน็ดเหนื่อยในช่วงเวลาการเตรียมงาน ในการนี้ จะเป็นศาลาราย สาธิต กิจกรรมประกอบพิธีสืบพระชะตาหลวง ทั้งการทำเครื่องสักการะประกอบพิธี เช่น บายศรีแบบล้านนา การทำหมากสุ่ม หมากเป็ง ต้นเทียน ต้นผึ้ง การทำฝ้ายสายสิญจน์ การฝั้นเทียนพระชะตา การทำช่อตุง การทำเครื่องจักสานต่างๆ การสาธิตการประดับตกแต่งไม้ค้ำทั้ง ๗๓ ต้น การสาธิจการทำอาหารคาวหวานแบบพื้นเมือง

๔. การแสดงศิลปวัฒนธรรม เป็นการแสดงนาฏศิลป์พื้นบ้าน และการละเล่นต่างๆ ที่เป็นส่วนหนึ่งของงานพิธี บางครั้งการแสดงพื้นบ้านเหล่านี้ จะมีการแฝงคติธรรมทางพระพุทธศาสนาไว้ด้วยเพื่อเป็นการสั่งสอน พระพุทธศาสนาให้แก่กุลบุตรกุลธิดาและผู้มาร่วมงานทั้งหลายให้เพลิดเพลินใจ  ได้แก่ วงสะล้อซอซึง การฟ้อน ดาบไฟ การฟ้อนเจิง ฟ้อนเล็บ ฟ้อนก๋ายลาย ฟ้อนผางประทีป ฟ้อนปีติ ฟ้อนนก กิงกะลา เป็นต้น

๕. กาดมั่ว หรือตลาดพื้นบ้านล้านนา เป็นการสาธิตชีวิตประจําวัน ของชาวล้านนาในอดีต ให้เห็นสภาพชีวิตของประชาชนทั่วไปที่ออกไปเดินซื้อ ข้าวของเครื่องใช้ต่าง ๆ การดํารงชีวิตที่เรียบง่ายปราศจากเทคโนโลยีสมัยใหม่  บรรยากาศในกาดมั่วจะเป็นการจําหน่ายข้าวของเครื่องใช้ต่าง ๆ รวมทั้งอาหารสดอาหารแห้ง ของเล่นแบบโบราณ ผู้เข้าร่วม กิจกรรมในกาดมั่วทั้งผู้สาธิต และผู้ร่วมงานจะแต่งกายตามแบบล้านนาดั้งเดิม