สุขจากการพัฒนา ตอน อ่างเก็บน้ำคลองสังข์สร้างสุขให้ชาวทุ่งใหญ่

พระบาทสมเด็จพระบรมชนกาธิเบศร มหาภูมิพลอดุลยเดชมหาราช บรมนาถบพิตร เสด็จพระราชดำเนินทอดพระเนตรบริเวณพื้นที่ลุ่มน้ำคลองสังข์ และทรงเยี่ยมราษฎรในท้องที่อำเภอทุ่งใหญ่ จังหวัดนครศรีธรรมราช เมื่อวันที่ 18 กันยายน 2523 ได้พระราชทานพระราชดำริ สรุปความว่า “…ให้กรมชลประทานพิจารณาวางโครงการและก่อสร้างโครงการพัฒนาลุ่มน้ำคลองสังข์ ในเขตอำเภอทุ่งใหญ่โดยเร่งด่วนเพื่อจัดหาน้ำส่งให้กับพื้นที่เพาะปลูกในเขตอำเภอทุ่งใหญ่ ซึ่งมีพื้นที่เพาะปลูกประมาณ ๗๐,๐๐๐ ไร่ ให้สามารถทำการเพาะปลูกได้ตลอดปี รวมทั้งเลี้ยงสัตว์ด้วย เนื่องจาก ในปีที่ฝนแล้งหรือในระยะที่ฝนทิ้งช่วงนาน การเพาะปลูกในบริเวณดังกล่าวจะเกิดความเสียหายเป็นประจำ โดยเฉพาะอย่างยิ่งการทำนา…”

การดำเนินงานสนองแนวพระราชดำริในระยะแรก กรมชลประทานได้สร้างฝายคลองสังข์อันเนื่องมาจากพระราชดำริบริเวณบ้านนาแค ตำบลท่ายาง อำเภอทุ่งใหญ่ จังหวัดนครศรีธรรมราช ทดแทนฝายเดิมของราษฎรที่ชำรุดใช้งานไม่ได้แล้วเสร็จในปี พ.ศ.2527  จากนั้นในปี พ.ศ.2561 จึงสร้างโครงการอ่างเก็บน้ำคลองสังข์อันเนื่องมาจากพระราชดำริ บริเวณต้นน้ำเหนือฝายดังกล่าว บริเวณบ้านกรุงหยัน หมู่ที่ 2 ตำบลกรุงหยัน อำเภอทุ่งใหญ่ จังหวัดนครศรีธรรมราช แล้วเสร็จในปี พ.ศ.2567

ขณะที่เกษตรกรในพื้นที่ได้จัดตั้งกลุ่มผู้ใช้น้ำขึ้น ชื่อ กลุ่มบริหารการใช้น้ำชลประทานรวมใจ-รักษ์น้ำ โครงการฝายคลองสังข์อันเนื่องมาจากพระราชดำริ โดยนายสุพจน์ ชูขันธ์ ประธานกลุ่มฯ กล่าวว่าในช่วงที่มีการใช้ฝายคลองสังข์ฯพบว่าในช่วงฤดูแล้ง น้ำต้นทุนไม่เพียงพอที่จะส่งเข้ายังพื้นที่เกษตรกรรม ขณะที่ช่วงฤดูฝนเกิดภาวะน้ำเอ่อล้นลำคลองเข้าท่วมพื้นที่เกษตรกรรมและตัวเมืองเขตเทศบาลตำบลท่ายาง สร้างความเสียหายให้กับทรัพย์สินและพืชผลทางการเกษตร เมื่อมีอ่างเก็บน้ำคลองสังข์อันเนื่องมาจากพระราชดำริสามารถส่งน้ำเข้าพื้นที่เพาะปลูก เป็นแหล่งน้ำต้นทุนในการอุปโภคบริโภค และช่วยบรรเทาอุทกภัยบริเวณท้ายอ่างเก็บน้ำโดยเฉพาะพื้นที่เทศบาลตำบลท่ายางลงได้

สำหรับการบริหารจัดการน้ำของกลุ่มผู้ใช้น้ำนั้น ถือเป็นเวทีที่ทำให้เกิดการพบปะพูดคุยกันในโอกาสต่างๆ เช่น การประชุมหมู่บ้าน เวทีชุมชนต่างๆและช่องทางออนไลน์ ช่วยลดความขัดแย้งในชุมชนลงได้ โดยมีการจัดสรรรอบเวรการใช้น้ำเพื่อแบ่งปันน้ำให้ทั่วถึง และเมื่อเกิดข้อพิพาทการใช้น้ำ ก็มีคณะกรรมการกลุ่มและเจ้าหน้าที่ชลประทานช่วยไกล่เกลี่ยสร้างความเข้าใจ

โครงการฝายคลองสังข์อันเนื่องมาจากพระราชดำริ มีปริมาณเก็บกักน้ำ 36.57 ล้านลูกบาศก์เมตร สามารถส่งน้ำสนับสนุนพื้นที่การเกษตรประมาณ 11,200 ไร่ และเป็นแหล่งน้ำสำหรับการอุปโภคบริโภค ประมาณ 1,887 ครัวเรือน รวมทั้ง มีแผนงานที่จะก่อสร้างระบบท่อส่งน้ำในปีงบประมาณ 2569 – 2571 ความยาวรวมประมาณ 27.30 กิโลเมตร สามารถเพิ่มพื้นที่รับประโยชน์ท้ายโครงการฯได้อีกประมาณ 10,800 ไร่ นอกจากนี้ยังมีแผนงานปรับปรุงโครงการฝายคลองสังข์อันเนื่องมาจากพระราชดำริ และระบบส่งน้ำในปีงบประมาณ 2570 ให้มีประสิทธิภาพเพิ่มขึ้น มีพื้นที่รับประโยชน์ 11,200 ไร่

ขณะที่ศูนย์อำนวยการและประสานการพัฒนาพื้นที่ลุ่มน้ำปากพนังอันเนื่องมาจากพระราชดำริ จะจัดตั้งแปลงสาธิตขยายผลองค์ความรู้การพัฒนาอาชีพ บริเวณพื้นที่ทำการโครงการอ่างเก็บน้ำคลองสังข์อันเนื่องมาจากพระราชดำริ เพื่อเป็นสถานที่ฝึกอบรม ศึกษาดูงาน และส่งเสริมการประกอบอาชีพให้แก่ราษฎรในพื้นที่

พระปรีชาญานของพระบาทสมเด็จพระบรมชนกาธิเบศร มหาภูมิพลอดุลยเดชมหาราช บรมนาถบพิตร ในการบริหารจัดการน้ำ ได้สร้างสุขให้กับชาวอำเภอทุ่งใหญ่ จังหวัดนครศรีธรรมราช และยังคงมีการต่อยอดการพัฒนาโครงการ เพื่อสร้างสุขให้กับราษฎรในพื้นที่อย่างยั่งยืนสืบไป.

 

บทความโดย สุวินา เอี่ยมสุทธา

ขอบคุณภาพบางส่วนจาก สำนักงาน กปร.